Lelibel

Wat betekent wat?

Fretten maken ten opzichte van dieren maar weinig geluiden en veel eigenaren zullen alleen mokken kennen. Nog niet eens alle fretten doen dit. Wanneer je andere huisdieren als honden en katten gewend bent is dit met name even wennen wanneer je met je fretten gaat reizen. Zij zijn dan alert en op hun hoede. Het leren kennen van gedragingen is daarom ook des te belangerijker, gezien je hier bij fretten veel uit af moet kunnen lezen om je fret(ten) te kunnen begrijpen.

Alle geluiden en gedragingen die negatief zijn voor de fret zijn hoge stressfactoren. Wanneer je fret dit met regelmaat doet is er iets niet goed, ook al lijkt dit voor de mens soms wel zo te zijn. Veelal hebben eigenaren het bijvoorbeeld niet door wanneer hun groepssamenstelling niet in orde is en er onvrede heerst. Kijk verderop de pagina naar meer symptomen van stress en de gevolgen.

Geluid	Betekenis	Effect
Mokken bij spelen en/of nieuw terrein	Nieuwsgierig, vrolijk, speels. Kijk niet vreemd op als jouw fret(ten) weinig mokken. Eenmaal gewend aan alle geuren in een territorium mokken de meeste fretten zelden tot helemaal niet. Je kunt proberen je fret(ten) eens een nieuwe ruimte te laten ontdekken of seizoensspeeltjes te voorschijn te halen (kijk op deze pagina onder spelen / speeltjes voor meer informatie).	Positief
Mokken door vreemde geuren in eigen territorium	Veelal door indringers / vreemde fretten in het territorium of vanuit hormonen bij fokfretten. Dit is bijvoorbeeld een zeer indringende manier van mokken die bronstige rammen vertonen wanneer zij een andere ram ruiken en moertjes wanneer zij nieuwe geurtjes in de omgeving van hun nest/pups ruiken.	Negatief
Blazen	Ongenoegen, gespannen, geïrriteerd, bang of onzeker. Richting baasje of een andere fret kan dit zowel angst als dominantie zijn (lees meer onder opvoeding). Wanneer dit vaak in de kooi richting een andere fret gebeurt vraag je dan af of je de juiste groepssamenstelling hebt. Moertjes doen dit over het algemeen vaker dan rammen. Het is een karaktertrekje dat niet altijd oplosbaar is, maar wel kan vermeerderen in de puberteit of verminderen bij ouder worden. Negeer dit gedrag niet zomaar, probeer eerst de oorzaak te achterhalen en het gedrag tot een minimum te beperken.	Negatief
Huilen	Zeurend jankend geluid, komt meestal alleen voor bij pups die net uit het nest gehaald zijn (hooguit de eerste paar dagen) maar ook in het nest zelf. Jonge rammen doen dit over het algemeen vaker dan moertjes. Huilen wordt ook gebruikt tijdens onderling stoeien om elkaar grenzen duidelijk te maken.	Neutraal
Kekkeren	Pijn, bijvoorbeeld als je fret vast zit met een nageltje of tijdens het te harde stoeien.	Negatief
Korte, luide en schelle kreet (gillen / krijsen)	Accute schrik of pijn.	Negatief
Gedrag	Betekenis	Effect
Kwispelen bij spelen	Nerveus of opgewonden, bijvoorbeeld bij verstopspelletjes (weinig fretten doen dit).	Positief
Kwispelen bij aanval	Indringend kwispelen bij een aanval op een andere fret.	Negatief
Wardance	Uitdagen om te spelen: springend met stijve poten naar bijv. andere fretten, een speeltje of mensen.	Positief
Platliggen	Rustmomentje tijdens het spel, meestal vaker door rammen dan moertjes gedaan.	Positief
Bibberen	De bloedgang op gang krijgen. Fretten doen dit gemiddeld vaak door het vele slapen en weer wakker worden.	Normaal
Likken	Type van proeven in plaats van happen/bijten. Intensief likken leidt na ong. 3 keer tot een (flinke) beet. Opgevoedde fretten kunnen ook zonder bijbedoelingen likken.	Neutraal
Dikke staart door nieuwe omgeving	Nieuwsgierig, opgewonden.	Neutraal
Dikke staart door hard geluid	Schrik.	Negatief
Dikke staart door andere fret	Angstig, geirriteerd.	Negatief
Knagen/bijten aan spullen	Teken van misselijkheid en een serieus symptoom. Neem contact op met een goede frettendierenarts.	Negatief
Anaalklieren leegknijpen	Schrik, spanning of ongenoegen/geïrriteerd. Lees meer onder verzorging.	Negatief
Grote ogen opzetten	Gespannen, gestrest. Vaak bij fretten die van nature eerder stressgevoelig dan nieuwsgierig zijn en in nieuwe omgevingen staan. Zolang de situatie zich niet vaak en lang voordoet blijft de schade beperkt. Lees meer onder verzorging: "Hoe hou je een fret gelukkig".	Negatief
Tralietrekken	Verveling, gewend zijn aan vaste loslooptijden of verwend met te veel loslooptijd. Lees meer onder veelgestelde vragen.	Negatief
Onderpoten stijf omhoog houden bij oppakken	Teken van langdurige stress en gespannenheid. Dit kan zijn door kooigenootjes, ontevredenheid/teveel drukte in de omgeving, stress door handelingen van de eigenaren met een verkeerde opvoedmethode als belangrijkste optie. Probeer achter de oorzaak van de stress te komen en deze tot een halt te roepen. Let op: veel van deze fretten zijn van karakter extreem vatbaar voor stress. Vraag de fokker eens hoe dit bij de ouders zat.	Negatief

Spelen / speeltjes

Fretten lijken in tegenstelling tot bijvoorbeeld katten nooit volwassen te worden. Ze vinden spelen helemaal geweldig! Als ze niet slapen of eten, dan spelen ze. Zorg daarom altijd voor voldoende leuke speeltjes. Fretten moeten afhankelijk van de grootte van de kooi af en toe flink kunnen uitrazen (bij een zeer kleine kooi meerdere keren per dag, bij een grote kooi enkele keren per week). Sommige eigenaren laten hun fretten standaard loslopen door het huis, maar dan nog vinden zij het geweldig af en toe een nieuwe ruimte te ontdekken. Hou altijd een fretje onder toezicht met spelen om gevaarlijke situaties te voorkomen!

Aan dit speelse gedrag kleven natuurlijk niet alleen voordelen! Kijk hieronder eens onder streken wat fretten zoal uit kunnen spoken.

Speeltjes voor de fret zijn niet lastig te vinden. Alleen je moet wel degelijk opletten bij wat je koopt. Als het slopen van speeltjes gevaar oplevert (bijvoorbeeld het inslikken van een stukje rubber, stof op piepschuim: fretten mogen dus nooit rubberen speeltjes!) koop deze dan niet of verwijder deze direct. Let tijdens het spelen ook altijd op! Fretten zijn zeer behendig in het stelen van groente, fruit en andere waren van mensen die gevaarlijk kunnen zijn. Er zijn al meerdere keren fretjes overleden aan het inslikken van materialen of voedingswaren. Als je wat speeltjes in de kooi wilt leggen kun je het beste speeltjes van touw of plastic erin leggen/hangen die nagenoeg onmogelijk kapot kunnen. Pas ook op met toiletrolletjes, deze zijn gevaarlijk voor fretten gezien zij hierin vast kunnen komen te zitten en kunnen stikken.

Tips voor frettenspeeltjes (ook om zelf te maken):

de meeste kattenspeeltjes uit de dierenwinkel van hard plastic, waaronder balletjes die goed te pakken zijn met de bek
een trektouw voor de hond (de kleinste versie goed te pakken met de bek maar de groten zijn goed te slepen)
speeltjes met geluidjes er in, fretten zijn hier dol op! (bijvoorbeeld balletjes die rammelen)
een kraakzak, kraakbuis of stukken plastic (knip plastic zakken altijd open!)
balletjes die je kunt vullen met snoepjes, of gezonder: een (ander) merk frettenbrokjes
vogelhangers voor in de kooi (let op sloopbare delen zoals belletjes of zeer kleine balletjes)
een bak rijst of herfstblaadjes als graafbak (let wel op de rommel die het kan veroorzaken), niet aan te raden zijn schuimpjes (kunnen gevaarlijk worden) of ballen (niet veel interesse in vanuit de fret)
verpakkingsmaterialen. Dozen waarin je gaten kunt maken, grote stukken plastic (kraakt) zijn geweldig om nog even een weekje te laten liggen alvorens weg te gooien. Kijk uit mijn schuimpjes/piepschuim!

buizen. Een goedkope oplossing is een grote kartonnen buis van een tapijtwinkel of een drogerslang! Er zijn ook allerlei kraakbuizen, tunnels en wipwappen te koop
sommige babyspeeltjes zoals rammelaars (let op dat er geen zacht materialen aan een speeltje zitten)
een lage bak water (bijvoorbeeld onderkant van een kattenbak) met 2-3 cm water om in te pootjebaden. Veel fretten houden wel van pootjebaden, maar niet van zwemmen. Op warme dagen geeft dit voor fretten heerlijke verkoeling. Badspeeltjes die met de bek te pakken zijn zijn ook goed te gebruiken en op warme dagen kun je ook ijsklontjes in het water leggen
last but nog least: hengels! Zorg voor een stevige hengel die niet snel kapot gaat. Met name hengels die een soort 'lange staart' vormen zijn geschikt voor fretten. Hengels zijn leuke bewegende speeltjes om de speelsheid van je fret naar boven te halen zonder je handen te gebruiken

Zijn je fretten uitgekeken op een bepaald speeltje? Haal het eens weg en herintroduceer het speeltje een paar maanden later eens opnieuw. Alsof je weer nieuw speelgoed in huis hebt gehaald!

Streken

Fretten zijn vreselijk nieuwsgierig. Ze klauteren werkelijk overal op en achter. Ze springen bijvoorbeeld van de bank naar de salontafel of klimmen in kasten die openstaan. Ze gooien de inhoud van je tv-meubel of bureaulade over de vloer, graven plantenbakken uit, krabben in drie maanden onderin je bankmeubel een gat wat je niet door hebt tot ze er ineens in zitten, en ga zo maar door. Veel hiervan is niet af te leren en je zult je losloopruimte 'fretproof' moeten maken. Lees hierover meer onder huisvesting.

Fretten leren al snel hoe ze een kooi kunnen open maken omdat ze instinctief weten hoe te ontsnappen. Dit kun je voorkomen door kleine bagage slotjes te kopen.

Kijk altijd uit als je de deur uit gaat, een fret heeft dit direct door en als je niet uitkijkt staat je fret ook aan de andere kant van de deur. Wees ook zeer voorzichtig met openstaande ramen. Je fret kan zomaar van de één op de andere dag leren klimmen en het raam dat hij/zij jarenlang niet bereikte wel bereiken. Geurtjes van buiten zijn altijd reuze interessant.

Fretten vinden het leuk om spulletjes heen en weer te slepen, en vooral om ze voor je te verstoppen! Ben je dus iets kwijt? Kijk dan goed in alle hoekjes! Ook wil je fret zichzelf wel eens verstoppen als hij of zij na het spelen in slaap valt.

Slepen met spullen in de kooi... Een standaard probleem. Zorg dat buizen stevig vastzitten met bijvoorbeeld extra hangmathaakjes en bind een poepbak eventueel vast met een zakkensluiter. Ook kun je voor de poepbak vleugelmoertjes gebruiken.

Fretten zijn buiten de kooi vaak onzindelijk en vinden vaak nog wel een plekje waar jij niet zo vaak kijkt. Ongewenste vondsten van recente of oudere ontlasting is dus niet vreemd. Zorg dat je zoveel mogelijk poepbakken in iedere hoek van je kamer beschikbaar hebt.

Slapen

Fretten slapen gemiddeld 16 uur per dag. Ze slapen ongeveer 4 uur achter elkaar om daarna even hun ronde te maken langs het voerbakje, het flesje en de poepbak. Op zich zijn fretten dus ook ideale diertjes om te hebben als je veel werkt of naar school moet. Ze slapen op de momenten dat je weg bent en vervolgens kun je lekker intensief met ze spelen.

Wanneer een fret slaapt daalt de bloedsomloop en temperatuur van de fret. Wanneer je een fret in zijn of haar diepste slaap wakker maakt kan het voorkomen dat de fret niet direct wakker wordt. Dit staat beter bekend als het 'comaslaapje'. Veel eigenaren schrikken hier enorm van, met name wanneer ze hier nog nooit van hebben gehoord. Deze comaslaapjes komen met name voor bij jonge pups (slapen zeer diep) en dove fretten. Ook komen met name bij jonge pups zelfs dromen of nachtmerries voor, maar dit ervaar je maar heel zelden. Meestal resulteert het wakker maken van een fret in het trillen met het lichaam of alleen de pootjes. Hiermee warmt een fret zijn of haar lichaam op na het slapen.

Spelen met andere fretten

Het laten spelen van je fret(ten) met onbekende andere fretten is sterk af te raden, zeker voor fretten die sowieso alleen worden gehouden. Zij zijn solitair opgegroeid en zullen geen andere fretten waarderen. Ook wanneer je fretten zijn opgegroeid met andere fretten is het samen spelen met andere fretten niet anders voor de fret zelf dan een poging tot koppelen wat zeer veel stress op kan leveren. Zet je fretten dus nooit in een speelbak op een beurs of ga er niet vanuit dat zij het leuk vinden om met andere fretten te spelen.

Stress

Stress kan door vele dingen worden veroorzaakt:

verandering van eigenaar (geurgericht)
verandering van omgeving: bijvoorbeeld kooi of losloopruimte
het alleen houden van een fretje wanneer gewend aan het samenleven met andere fretten
verlies van een maatje
wennen aan een nieuw maatje
verandering van voer
verandering van de gezinssamenstelling
een bezoekje aan de dierenarts

Meerdere van deze stressoorzaken tegelijk doormaken is niet ongewoon en uiteraard extra belastend. Eén van de grootste oorzaken van stress blijft een verhuizing. Ook op kleine schaal geeft dit veel (onzichtbare) stress. Neem een verhuizing altijd serieus en geef je fret geruime tijd (denk rondom een maand) de tijd om te wennen alvorens weer wat nieuws te ontdekken samen. Oók wanneer je geen symptomen van stress ziet! Kijk voor meer informatie over hoe je je fret gelukkig (en stressvrij) houdt onder verzorging.

Symptomen voor stress variëren per fret, maar bij de meeste fretten komen een aantal van de volgende dingen voor:

diarree (als het langer dan een dag aanhoudt laat je fretje dan even nakijken door je dierenarts!)
groene ontlasting (mogelijk Helicobacter)
trekken aan de tralies
blazen
grote ogen opzetten (gespannen uitstraling)
onderpoten stijf omhoog houden bij oppakken
anaalklieren leegknijpen (let op: kan ook medisch zijn)
snellere irritatie
verlies van eetlust
niet willen spelen
spontane onzindelijkheid
bijtgedrag
vele niet erfelijke aandoeningen

Fretten laten niet snel zien dat zij medisch iets mankeren. Wanneer je dit als eigenaar door hebt ben je zeer vaak dus al in een erg ver stadium. Zodra je iets opmerkt neem dit dan ook per direct zeer serieus! Dit betekend ook dat je de gevolgen van stress geregeld pas te laat door hebt.

Om te weten hoe je de stress kunt oplossen moet je even goed nadenken wanneer het veranderde gedrag is begonnen en wat er daarvoor is veranderd.

Gedragsveranderingen

Moertjes veranderen van gedrag als ze loops, drachtig, schijndrachtig zijn of pups zogen. Ze kunnen bijterig naar mensen en/of fretten worden, met andere fretten slepen (zoals zij ook pups in hun nest slepen), meer mokken en minder spelen.

Rammen veranderen van gedrag tijdens de bronst. Ze spelen een stuk minder, mokken meer, ruiken meer en zijn agressief tegen andere fretten of vertonen neigingen tot dekken. Dit kan ernstige verwondingen bij andere fretten veroorzaken en zo niet levert dit zeer veel stress op. Tijdens de bronst kunnen rammen dan ook niet met andere fretten worden samengehouden. Kijk voor meer informatie onder voortplanting. Een castratie kan deze gedragsveranderingen voorkomen of tot een halt roepen door bovenstaande hormonen weer weg te nemen. Hormonen kunnen na een castratie tot 8 weken in het lichaam blijven zitten van de fret. Doorgaans duurt dit echter niet langer dan 2 weken.

Zonder effecten van hormonen hebben gedragsveranderingen vaak een oorzaak. Fretten kunnen rustiger worden door bijvoorbeeld warm weer (seizoensverandering). Wordt je fret door een andere oorzaak plotseling lusteloos of bijterig? Dan kan er een medische oorzaak zijn. Bijtgedrag bij fretten die dit normaal niet doen betekend vaak pijn. Plotseling onzindelijk heeft meestal een territoriale oorsprong zoals nieuwe geurtjes in de omgeving (bijv. een nieuwe fret).

Natuurlijk zijn met name pups zeer vormbaar en kunnen energiebommetjes zomaar luiwammesjes worden ;-).

Fretten zijn daarnaast ook zeer vatbaar voor trauma's, zoals veel dieren. Echter komen fretten met bepaalde trauma's vaker voor omdat zoveel eigenaren zich geen raad met hun eigen fretten weten en afgaan op wat zij weten van andere dieren of afgaan op verouderde informatie over fretten. Helaas worden fretten vaak nog niet begrepen. Trauma's zijn veelal blijvend maar door met zeer veel geduld en aandacht het vertrouwen van de fret weer te winnen (wat soms wel jaren kan duren) kan het trauma soms gedeeltelijk of helemaal weggenomen worden.

Wat betekent wat?

Spelen / speeltjes

Tips voor frettenspeeltjes (ook om zelf te maken):

Streken

Slapen

Spelen met andere fretten

Stress

Stress kan door vele dingen worden veroorzaakt:

Symptomen voor stress variëren per fret, maar bij de meeste fretten komen een aantal van de volgende dingen voor:

Gedragsveranderingen

Zoeken

Wat is een fret?

Algemeen

Aanschaf

Ervaren

Overig